نام مارکار در یزد از دیر باز برای یزدیها مانوس و آشنا بوده و کمترشهروندی را می بینید که مارکار و عرصه خدمات فرهنگی و رفاهی او را نشناسد لذا بمنظور ارج نهادن به این پیشکسوت نیکوکار دیارمان، به گوشه ای از امورخیریه وی پرداخته میشود

          قبل از پرداختن، به بنیاد نیکوکاری مارکار لازم است به مقدمه کوتاهی اشاره گردد.

           انجمن زرتشتیان ایرانی در بمئی هند بسال 1292 بمنظور پیشرفت و راهنمائی هم میهنان خود در ایران بکمک گروهی و بریاست آقای دینشاه ایرانی سلیسیتر انجمن آبرومندی را بنیاد و پشوتن جی را که از دانشمندان سالخورده و آزموده ایرانی بود به ریاست انتخاب و با کارمندانی که متشکل از سه گروه انتخابی، افتخاری و همیشگی بودند کار را با دادن سرمایه شروع و در زمانی اندک  در جهت اهدافی مقدس در ایران آغاز بکار نمود.

          اولین کار سودمند انجمن تامین هزینه و تاسیس مطب مجانی در یزد به همت نواز بانو به یاد شوهرش روانشاد سررتن تاتا درسال 1301 خورشیدی بود که انجمن بلافاصله دکترجمشید پتل را از بمبئی برای گشایش داروخانه به ایران فرستاد و تا بهمن 1317 بعد از پتل به ترتیب دکترگودرز، دکتر سهراب، دکتر منوچهر و سونا و دکتر زال در یزد به انجام وظیفه پرداختند البته در مهر 1315 آقای دکتر خسرو خسروی پزشک کاردان مشغول بکارگردید.

          دومین کار انجمن : پیشنهاد تاسیس پرورشگاه به پشوتن جی دو سابائی مارکار بود. در پی در گذشت پشوتن جی خورشید در 1304 آقای دینشاه جی جی بائی ایرانی سلیستر به ریاست انجمن انتخاب  و پشوتن جی مارکار و دکتر کلنل مهروان ایرانی (Mehrwan Irani) سهراب که دکتر آرتش بود و مهندس رستم هرمز مهندس کل راه آهن هندوستان و آقای پی پی برو جا حسابدار و منشی تا (بهمن 1317 ش) بکار خود ادامه میدادند .

            آقای دینشاه جی جی بائی سلیسیتر در12 /8/1317 در57 سالگی درگذشت. او دارای مدرک دانشنامه حقوق و دادیار و رئیس انجمن زرتشتیان بمبئی و معتمد اکثر انجمنهای خیریه بمبئی بود دینشاه بدعوت دولت ایران با تاگور بزرگترین فیلسوف شرق و شاعر هندوستان به ایران آمد و مفتخربدریافت نشان علمی درجۀ اول  دولت ایران شد تالیفات وی : سخنوران دوران پهلوی، فلسفه ایران باستان، اخلاق ایران باستان، پیک مزدیسنان بود . ضمنا دولت وقت ایران  وی را بعنوان مستشار حقوق خود در بمبئی انتخاب کرده بود.

          در ادامه این اقدامات پیشنهاد تاسیس پرورشگاه به ایرانی وطن پرست پشوتن جی دو سابائی مارکار داده شد

            نام مارکار همانطور که در زیر عکسهایش به انگلیسی نوشته شده در اصل مارکر بمعنی چاپ گر و مردبزرگ و...بوده، لازم به ذکراست که در آن زمان دانش آموزان مجتمع مارکار در یک طرف گوشه یقه سفید روپوششان نام و نام خانوادگی و طرف دیگر یقه نام مارکر نوشته شده بود، بدلیل بیسوادی عده ای از مردم و تلفظ های متفاوت و نادرست، بزرگان فرهنگ نام مارکر را به مارکار در زبان فارسی تغیر دادند. ماکار بسبب علاقه اش به ایران فارسی را آموخت و گلستان و اشعار شاهنامه را از حفظ بود به انگلیسی تسلط کامل داشت و سخنرانی هایش به زبان گجراتی بود.در ابراز علاقه اش بتعلیم و تربیت این سه مصرع پیوسته تکرار میکرد: بجای نهادن چه سنگ و چه زر. و  جوراستاد به ز مهرپدر. و زدانش دل پیر برنا بود.او در این راه تمام هستیش به تعلیم و تربیت اختصاص داد.   تولد مارکار  18آبان1250 و درگذشت وی 18مهر1344 میباشد.

        همسر مارکار درکوههای هندوستان توسط اشرار محاصره و با سقوط  اختیاری جان خود را از دست می دهد. آقای مارکار بعد از همسرش هرگز ازدواج نکرد            

         چون صحبت از امور خیریه است ابتدا چند خطی درمورد برج ساعت مارکار که از نماد های قدیمی شهر یزد می باشد، اشاره می گردد.

در آبان 1313بنا به پیشنهاد فرماندار وقت مدبر نوری اولین سنگ بنا با حضور بانی و مؤسس در حوالی میدان (پهلوی سابق) شهید بهشتی بنام ساعت فردوسی نهاده و تا ارتفاع 4 متر کار ساخت انجام گردید اما بعدا اهالی و سردار فاخر حکمت که درسال 1315 بسمت فرماندار یزد منصوب می شود مکان را مناسب ندانسته و میدانی در جلو دبیرستان مارکار احداث و کار ساخت آغاز و در آبان 1321 آقای صدری فرماندار وقت یزدبا حصورنماینده مارکار کیخسرو کامه بانی پزیرشگاه آنرا افتتاح می نماید.ص26 - 25-24 یادنامه پشوتن  دوسابای مارکار

 نصب اولین سنگ بنای ساعت مارکار(فردوسی) باحضور مارکار وهمسرش.

آقای مرادیان این عکس را احتمالا مربوط به بیمارستان و یا یکی از آموزشگاههای مارکار میدانند.

قطر هر4 صفحه ساعت 4 فوت و ساخت انگلیس می باشد.ص 25 یاد نامه پشوتن دو سابای مارکار

           در زیر سنگ بناء ساعت مارکار صندوقچه ای متشکل از یک محفظه فلزی که داخل آن یک جدارشیشه ای است و حاوی مدارک و اشیاء زیر می باشد قرار دارد    

         نوشته داخل دفینه در زیرسنگ بناء ساعت مارکاریزد از: استاداسفندیارمرادیان (با اندکی تغیر.نگارنده) چون بعضی از شمارهها تکراری است در اولین فرصت وبا مراجعه به کتاب سروش لهراسب پیرفرهنگ..........اصلاح خواهد شد

1 تاریخچه باین مضمون: بنام ایزد دانا. درهنگام خسروی ................... سردودمان پهلوی این ساختمان برج ساعت بخشش پشوتن جی مارکار به شهرداری یزد بنامگانه چکامه سرای نامی فردوسی در آبانماه 1318 خورشیدی آغاز و این نبشته بیادگار سپرده شد.

2- روزنامه ایران مورخه دوشنبه 30مهر1318 شماره 6012 که آئین گشایش مجلس حوزه 12 درج شده بود.

3 روزنامه اطلاعات دو برگ بشماره 4005 مورخ 11آبان1318

4 روزنامه محلی شیرکوه مورخ 14آبان1318

5 سکه طلا پهلوی جلوس آذر1314  رضا شاه (پهلوی اول)

6 سکه نقره جلوس آذر1314 پنج ریالی رضا شاه (پهلوی اول)

7 -  سکه نقره جلوس 1314 دو ریالی رضا شاه (پهلوی اول)

8 -  سکه نقره نیم ریالی رضا شاه (پهلوی اول)

 9 -  سکه نقره نیم ریالی رضا شاه (پهلوی اول)

10 - سکه نقره جلوس آذر 1314 دو ریالی

11 سکه 50 دیناری فلزی.

12 تمبرهای 5 دینار 10 دینار  30 دینار و 60 دینار رضا شاه.و 30 دینار یادگار عروسی ولیعهد محمدرضا پهلوی وفوزیه اردیبهشت 1318

13 نوار سه رنگ علامت پرچم شیرو خورشید نشان

و نمونه خط اساتید خوشنویس آنزمان منجمله شادروان آموزنده  می باشد .

مجتمع آموزشی مارکار یزد

          به دستور مارکارزمین موردنظربه مساحت یکصد هزارمترمربع و به قیمت 15هزارتومان خریداری شد.(در سال 1312-1313 مزد استاد بناء بین 5 الی 10ریال و مزد کارگر بین 2 الی 3 ریال و بهای آجرهر 1000عدد 8 الی 10 تومان و مزد خشت زن هر 1000عدد 4 ریال بود.) و سنگ بناء دو ساختمان به مهندسی آقای برزو سهراب آقا  و استاد جعفر و استاد مهدی قیوم، در23فروردین 1312 بدست فرماتدار وقت علی محمداویسی نصب وکار ساخت پرورشگاه و آموزشگاه درخرداد1312 با 18 اتاق و  4 سالون اجتماعات، خواب و نهارخوری، اتاق مخصوص رئیس پرورشگاه و 9 اتاق مختلف و دو راهرو زیبا و گرمابه و اتاقهای هنرستان آغاز و در مهر1313 با ورود آقای مارکار به یزد درمیان استقبال پرشور مردم و مسئولین و آقای حائری نماینده علی اصغرحکمت وزیر وقت در 17 مهر 1313 افتتاح گردید.

 

          (انجمن زرتشتیان ایرانی بمبئی، در سال 1301 پرورشگاه یتیمان مارکار (محل گویا در نزدیک بیمارستان گودرز در خانه ای اجاره ای و گاه واگذاری بود) را به ریاست دکتر جمشید پتل در منزل ارباب رستم شاهجهان بنیان نهاد که بعدا به خانه شیرازیها در نزدیکی مکان قبلی منتقل شد. هنرستان جهانگیری در 1304بمدیریت منوچهر کنترا کتر تاسیس و در بهمن1306درهمان محل،کلاسهای دبستان و درشهریور1312کلاس اول دبیرستان نیز گشاش و نهایتا درشهریور1313 بساختمان جدید در میدان مارکار انتقال یافت. پرورشگاه دارای 5 رشته خیاطی نجاری، جوراب بافی، پارچه بافی، و قالی بافی بود.)

       سروش لهراسب معروف به میرزا سروش از1303 خدمات فرهنگی خود را آغاز و در سال ..... علاوه برپرورشگاه و دبستان و دبیرستان پسرانه مارکار و مطب سر رتن تاتا و زایشگاه بهمن و دبستان دینیاری در یزد نمایندگی زرتشتیان ایرانی بمبئی را  با 14 باب دبستان در دهات یزد تحت عنوان دبستانهای تابعه انجمن زرتشتیان ایرانی بمبئی بشرح زیر بعهده داشت.  

  1 – دبستان دخترانه اردشیری خرمشاه: مؤسس کیخسرو اردشیر ایرانی در سال1304

            2 – دبستان شیرین پسرانه تفت: مؤسسین خدا داد و بهرام مرزبان سال1305

            3 – دبستان دخترانه مروارید تفت: مؤسس خدا رحم مرزبان تفتی سال1304

           4 – دبستان دخترانه شاهپوری اله آباد مؤسس خانبهادر شاهپور فریدون اله آبادی سال1316

            5 – دبستان دخترانه جمشیدی رحمت آباد: با وجه جمشید خدا رحم نرسی آبادی اداره و در1309 دایر شد

           6 – دبستان دخترانه رستمی مریم آباد: بهمت تهمینه رستم آبادی در سال1315

          7 – دبستان دخترانه رستمی کوچه بیوک: از وجه رستم خداد داد خودی کلاه کوچه بیوکی بسال1304

           8 – دبستان دخترانه شیرین زنج خیرآباد: با سرمایه سرهنگ دکترمهربان سهراب ایرانی در1301

           9 – دبستان دخترانه ماهیار دبستان قاسم آباد: با سرمایه کیخسرو خداد داد اشتری خیرآبادی بسال1302

           10 – دبستان مختلط اردشیر فرهی علی آباد: بهمت اردشیر فرهی نرسی آبادی و فریدون اسفندیار کسنویه در1301

          11 – دبستان مختلط فریدونی نصرت آباد: با خیری اردشیر فرهی نرسی آبادی وفردون اسفندیار کسنویه در1301

      12 – دبستان مختلط جمشیدی جعفرآباد: بهمت....... بسال 1321

     13 – دبستان مختلط شیرین زین آبادی: بهمت اهالی بسال  1298

    14 – دبستان خدا بخشی چم: بهمت خدا بخش بهمردی بسال 1300

            خصوصیات و امکانات فنی، آموزشی و اختصاصی مجتمع آموزشگاه ها و دبیرستان شبانه روزی مارکار یزد که این مجتمع را از سایر مدارس مشابه متمایز نموده است.

1 -   اولین سیستم گرمایشی(بشیوه شوفاژ فعلی) ابتکاری باسوخت هیزم در دبیرستان  مارکار یزد زیرا با گرم شدن بخاری دوطبقه ساختمان با یک بخاری گرم می شده است)

2 -  اولین دبیرستان مجهز به سیستم لوله کشی آب سرد و گرم جهت مصرف و شستشو و حمام

3- اولین حمام اختصاصی جهت استفاده کادر و دانش اموزان آموزشگاه 

4 - اولین سیستم کشاورزی و باغبانی باهمکاری دانش آموزان دبیرستان 

5 -  داشتن موقوفات زمین کشاورزی و استفاده از درآمد حاصله جهت تامین هزینه های آموزشگاه و پرورشگاه

6 – گذشتن سرچشمه قنات گردفرامرز(درقدیم کی فرامرز نامیده می شد و  امروز به گرد فرامرز و به گویش محلی به کفلامرز معروف است) بطول........ازاین مجتمع آموزشی

 7 - اولین آموزشگاه شبانه روزی مجهزبه سیلو (ذخیره) گندم

8– پرواربندی نیمه سنتی بمنظور استفاده از تولیدات و فرآورده های دامی در داخل مدرسه

9 –  آموزش هنرهای  جوراب بافی، خیاطی، کشاوری، نجاری، آشپزی، گلدوزی، گیوه چینی، خطاطی، موسیقی، زیلوبافی........و........در گارگاه های مجهز

10 – احداث کوره آجرپزی در محدوده اختصاصی آموزشگاه جهت تامین مصالح ساختمانی مدرسه

11 – وجود درمانگاه شبانه روزی و مراقبتهای بهداشتی با پزشک و پرستار بنام های .......و..... و داروی مجانی

12 –  حفر دو حلقه چاه چهل (گز) متری با امکانات معمول آنروز (گاو، گاورو، چرخ و چاه )  برای تامین آب شرب، حمام و سایر مصارف یکی د ردبستان و پزیرشگاه  با استفاده از گاو و گاورو ویکی در دبیرستان  با چرخ وچاه ونیروی انسانی .

13 – وجود رشته های متنوع ورزشی با امکانات مورد نیاز از قبیل چوگان، والیبال، فوتبال، تنیس روی میز، شطرنج،.....و.....

14- وجود برنامه های فوق برنامه متنوع بمنظوربالا بردن سطح کیفی دانش آموزان از قبیل گردش علمی ها، پیشاهنگی (آمادگی جسمانی و خودسازی درجهت عدم وابستگی به دیگران بمنظور رفع نیازهای فردی)

15 –احداث صندوق تعاونی مسکن سنتی و فراهم نمودن تسیلات جهت خانه دارنمودن دست اندرکاران ساخت و ساز آموزشگاه

16 – نوع آوری درطراحی و ساخت و سایل مورد نیاز آموزشگاه مانند صندلیهای چندمنظوره دانش آموزان (دسته تاشو، محفظۀ نگهداری لوازم التحریرو.......)

17-  یکی از محدود مدارس خصوصی و غیر دولتی شبانه روزی با تحصیل مجانی برای افراد بی بضاعت

18- اولین مدرسه باسالن غذاخوری مدرن، خوابگاه مجهز،سالن مطالعه، کنفرانس،امتحانات، نمایش، سخنرانی ها و...... در یزد

19 – احداث برج ساعت مارکار و نیز نصب زنگ بزرگ اطلاع رسانی زمان، بر پشت بام دبیرستان که صدای زنگ تا مسافت .....کیلومتری برای استفاده عموم بویژه دانش آموزان در محله های دور جهت حضور بموقع در کلاس و مدرسه شنیده می    

زنگ خبر دانش آموزان که صدای آن تا دور دستها بگوش می رسید

20 – ساخت یک کلید با آلیاژ........با حکاکی سه کلمه راستی و درستی و صداقت بر روی آن جهت جلوگیری ازقسم خوردن های جزئی و ساده برای احتراز دانش آموزان از این خصلت ناپسند و بمنظور حفظ قداست انبیاء و اولیاء

21 – اولین مدرسه با وقفنامه که تدریس و تحصیل برای تمام ادیان الهی آزاد و دین مبین اسلام در اولویت اول قرار دارد

22- منظور نمودن نماد افتخار.... با آلیاژ .......... و به ابعاد و وزن.........گرم، مزین به شکل .........

23مدال افتخار بمدت یکسال برای دانش آموزان و دبیران برتر علمی هنری ورزشی آموزشگاه

سولی سی تر= سیلیستر ایرانی نام فامیل

دینشاه اسم است 

کلنل مهروان سهراب ایرانی : کلنل درجه نظامی هند است و مهروان نام و نام خانوادگی خانوادگی ایرانی ونام پدر سهراب بوده است

پشوتن جی دو سابائی مارکار :پشوتن نام  است جی یعنی آقا  لغت هندی است دوسابائی اسم پدر مارکار ،مارکار  یا مارکر شهرت یا فامیل

جی جی یعنی دو بار آقا و مرتبه جی جی بالاتر از جی می باشد.

                                    

استاد اسفندیار مرادیان یک دایرۀ المعارف و یک آرشیو شفاهی از مؤسسات مارکار درگوشه ای از ساختمان دبیرستان

 

 ادامه دارد

                      منابع: سالنامه آموزشگاههای مارکار16- 1317، سالنامه های فرهنگ یزد 28-1327 و29-1328 و 33-1332 و نشریه یادبود سالروز درگذشت مارکار، یادنامه فارسی انگلیسی پشوتن مارکار ، اینترنت و آقایان اسفندیار مرادیان، شهریاروخداداد هیربد گشتاسب بهرامشهری، خدایار زند خاوری و آذر هرمزان وشادروان خدابخش منیری