با درود به روان پاک میرزا احمد خان طاهری، حسین محبوبی اردکانی وکلیه فرهنگ دوستانی، که با مکتوب نمودن خاطرات و مطالب خود راهگشای تحقیق، پژوهش و آموزش مشتاقان علم وفرهنگ شهر خود گردیدند.                                       

               مدرسه .انگلیسیها دریزد. مربوطه به بیش از130 الی 140  سال گذشته  .  ردیف وسط ازچپ نفر سوم میرزا ابو الحسن خان بقائی یزدی درسن 16 سالگی دانش آموز و نفرپنجم از چپ درهمان ردیف  کشیش انگلیسی مدیر و معلم مدرسه. دراین عکس آقای طباطبائی میبدی که دختری بنام اقدس داشته و مرحوم ابوالحسن بقائی کرارا ازوجاجت وی  یاد میکردند در ردیف معلمان مدرسه می باشند.  

        باتشکر از سرکار خانم بقائی وآقایان امیر حسین رادمنش، حسن احسان ومهدی حسین زاده که عکس بالا حاصل همراهی این بزرگواران است

      اقتباس از: سالنامه فرهنگ یزد سا ل تحصیلی 28 – 1327، سالنامه های مختلف فرهنگ یزد و نیز برگرفته ازمصاحبه های پیشکسوتان عزیز فرهنگی

         تاقبل از1318 قمری مطابق با 1280 شمسی امور تحصیلی و تعلیم وتربیت زیرنظرارگانی بنام معارف بود. درحقیقت شروع بکاررسمی این نهاد دولتی از1380 شمسی بوده است . از 1332 قمری مطابق با 1293شمسی امور تحصیلی و تعلیم وتربیت زیرنظراداره معارف واوقاف قرارگرفت. و درسال  1330شمسی به اداره فرهنگ و در1350 به آموزش وپرورش تغیرنام پیداکرد.بنابراین رؤسای مربوطه  از  1318 قمری مطابق با 1280 شمسی تاکنون بشرح زیرمی باشند.

        1 - صدرالانام کرمانیدرآبان 1332 قمری (1293ش)بمدت 4 ماه ریاست اوقاف یزد را بعهده داشت در این زمان  امورتحصیلی  نیز زیرنظر اداره اوقاف بود و یکی دوباب مدرسه ملی دریزد وجود داشت اما ازطرف رئیس اوقاف دخالتی درامورآنها نمی شده است.              

        2-  سید عبدالحسین واعظ  : بعداز صدرالانام کرمانی و در 5 صفر 1336 قمری (1296 ش)به جای نامبرده به ریاست اوقاف یزد انتخاب گردید

        3-  میرزا مسیح ناقور : در دیماه 1337 قمری (1297  ش) (میرزا مسیح ناقور تویسرکانی ادیب و آزادیخواه مشروطه و مدیر روزنامه ناقور و نویسندة اصلی ناقور؛ فاضل ،ادیب ،واز شاگردان آخوند کاشی در اصفهان بود . وی به ریاست  اوقاف شهر یزد انتخاب شد او رئیس اوقاف اصفهان و دارای روابط اجتماعی گسترده ای در اصفهان بوده ، به نحوی که جمع آوری و قلم زدن در تمام ابواب فکری و نهادهای مدنی مبتنی بر مباحثات جمعی او بوده که در شهر اصفهان در ایام تحولات مشروطه خواهی جاری بوده است . مقالات ناقور بیانگر اندیشه و فکر واحد و یک دستی است که از توسعة آزادی خواهی به مرور در جمع انجمن های اصفهان حاصل شده وی متوفی 1351 هجری قمری (احتمالا 1310ش)ومدفنش در تکیه ملک اصفهان جنب استاد خود می باشد برگرفته ازاینترنت

          4- امیر حضور : (بازرس  وزارت کشورسال در ق1327 برابر با 1297 ش)به مدت 6 سال رئیس معارف و اوقاف یزد شد در زمان امیر حضور 5 باب دبستان مجانی دریزد تاسیس شد.        

         5 - میرزاحسین خان فاطمی : درجمادی الثانی  1343 ق (1304 ش ) 2 سال (احتمالانائینی بودند  آقای عباس رشتی)   عهده دار  معارف و اوقاف یزد بود.

        6 - میرزا ا بوالحسن قمی : کفالت را مدتی عهددار بود.

        7-   فتح الله  فاطمی  : در1304 شمسی یک سال کفیل معارف و اوقاف یزد (احتمالانائینی بودند  آقای عباس رشتی )    

      8- میرزا صادق خان فاطمی: در  1305 ش (مدیر کل کنونی امور شهرداریها دروزارت کشورسال27-1328 ق) به ریاست معارف و اوقاف یزد منصوب که در زمان ریاست ایشان اوقاف از معارف جدا و آقای مهدی طاهری رئیس اوقاف شدند . (صادق خان احتمالانائینی بودند  آقای عباس رشتی )

    9- آقا شیخ عبدالغفور طاهری : ایشان از معمرین و علماء بزرگ و روشنفکر  و بنام یزد بودند و یک سال بسمت معارف و اوقاف یزد  انتخاب شدند.ایشان مدرسه قدیمی متعلق به جد خود را در محله شیخداد میدانشاه یزد بسبک جدید تعمیر و بازسازی نموده و بنام دبستان طاهری نامگذاری نمودند ( در کتاب مرحوم میرزا احمد خان همچنان تا زمان دوم ریاست آقای نصیریان در 1310 شمسی سمت معارف و اوقاف بیان شده است. مرآت)  در این سالها مدارس ملی تدین ، اسلام ، سعادت، و دهشیری تاسیس که بعضی بتریج منحل شد  وی در شب پنجشنبه 15 مهرماه 1316 شمسى از دنیا رفته است(ازاینترنت) (آشیخ عبدالغفور پدر میرزا احمدخان طاهری بودند در آن وقت اداره فرهنگ لب خندق ونزدیک کلانتری 2 بودآقای عباس رشتی) (آقا شیخ عبدالغفور طاهری و پدرم در27/مهر/ 1306 بسمت قاضی عدلیه یزد منصوب  شدند، بعدا پدرم منتقل مهریز شدند  از استاد عبدالغنی علیم مروستی)        

                      

                              

                                  آقا شیخ عبدالغفورطاهرى   

10 -  محمدعلی نصیریان در اواخر سال 1306  تا آذر 1308  رئیس  معارف و اوقاف بودند. (همسرشان خانم ایران زاهدی یکی از فرهنگیان خوب یزد می باشند. چند بار رئیس فرهنگ شدند. آقای عباس رشتی)(زمانی اتاقشان در مدرسه ایرانشهرخانه مرحوم کراوغلی بود. من اززمان ریاست ایشان یادم است آقای مشکیان)         

                             

11- سید محمد نوربخش تا سال 1310      به ریاست معارف واوقاف انتخاب شدند.        (یزدی نبودن و حدودا 60 ساله بودن آقای عباس رشتی)                                                                            

           12 - محمدعلی نصیریان: مجدداُ آقای علی نصیریان به مدت 2 سال رئیس معارف یزد بود          

         13 - کمال السلطنه بحرالعلومی : در 1312 شمسی به مدت 8 ماه (حدود60سال سن داشتند آقای عباس رشتی)    رئیس معارف یزد بود. عکس از آقای جلیل طاهری  با تشکر از ایشان

کمال السلطنه بحرالعلومی

        14- مهدی طاهری :  به کفالت معارف  منصوب شد.

                                                

     15- ابوتراب فرساد : در 28/11/1313  به ریاست معارف و اوقاف منصوب که در زمان ایشان نهضت بانوان و تعلیمات و عملیات پیشاهنگی در آموزشگاههای یزد معمول شد.  ( حدود60 سال سن داشتند آقای عباس رشتی)

   (وقتی ابوتراب فرساد رئیس آموزش وپرورش بودند در آنزمان مدرسه ایرانشهر درخانه کراوغلی بود وقسمتی ازآن هم اداره معارف وصنایع مستظرفه بود در آن وقت ایشان در آنجا  رئیس و غیریزدی هم بود ند از مرحوم دکتر سید محمد حسین وزیری)

     16- دکترمحمد طاهری: در روز دوشنبه 2/21/ 1315 آقای فرساد به مرکز احضار و آقای دکتر طاهری کفیل معارف و اوقاف شده و کفالت ایشان تا  4/1 / 1315بود               

                           

(خدمتشان ارادت داشتم ایشان غالبا معاون اداره بودند؛معاونی که رئیس فرهنگ باید گوش بحرفشان می داد  استاد مشکیان)  (دکتر طاهری برادرکوچک میرزا احمدخان بودند و بعدا رئیس بهداری آموزشگاهها شدند آقای عباس رشتی)   

 17- محمد مهدی راد سرشت : از اول تیر 1315 تا در15/6/1315  به ریاست معارف و اوقاف یزد منصوب و در زمان ایشان پرورشگاه ایتام یزد افتتاح و ساختمان دبیرستان ایرانشهر و دبستان شاهپور تفت و دبستان خاقانی ده بلا آغاز گردید . زمین دبستان از اوقاف و ساختمان را آقای حاجی عبد الحسین هدشی زاده هزینه کردند. -  در 9/5/1318 آقای راد سرشت به مرکز احضار و آقای دکتر مهدی طاهری به کفالت فرهنگ منصوب شدند. (اهل طبس با پشتکار و زرنگ بودند .آقای عباس رشتی)  (رادسرشت گمنام نبود،پشتوانه داشت و با قدرت هم عمل می کرد. او در اواخر دوره رضا شاه بود در آنزمان بازار پرورش افکار درست شد. دراین جلسات مدعوین ازطبقه بالا، مایه دار علمی و فرهیختگان بودند و صحبت ها جزوه می شد بعضی از این جزوات بازار پرورش افکار واقعا قابل استفاده است دراین دوره سه چیز در اهمیتت بود 1-پیشاهنگی  2- مجلس سخنرانی 3- نمایش و البته اواخرحکومت رضاشاه اکابر (نهضت سواد آموزی) چون از تاریخ 1317الی..... از یزد بیرون بودم، در ارتباط با فرهنگ یزد نیستم وقتی آمدم علی اصغرعدالت رئیس فرهنگ بود. اقای معصومخانی دوبار در یزد رئیس بودند که بار دوم در سال 1330من معاونشان بودم استاد مشکیان)  (صفا خانم ارباب زاده معلم فرانسه ام، زن رئیس فرهنگ آقای مهدی رادسرشت وخواهرزنشان نیز دبیر ادبیات و جغرافیا بودند.خانم پری مؤمنی متولد1302)

                                   

18 - آقای دکتر محمد طاهری : به کفالت فرهنگ در سال 9/5/1318                     منصوب شد                                                

19 - غلامحسین فرخ زاد : در تاریخ  15/5/1318 رئیس فرهنگ شدند  و تا  -/1/1319 در این سمت به انجام وظیفه پرداختند. ایشان به خطابه ونطق و نمایش جدیت داشت و رفتارشان خوب و رضایت بخش بود. (تهرانی بودندو50-60سال داشتند آقای عباس رشتی )  (حسین فخر الدینی رئیس دانشسرای پسران بودند وخیلی قابلیت داشتند افتتاح اولین دوره دانشسرای دختران فکر کنم در زمان ریاست فرخ زاد رئیس فرهنگ یزد که بسیار خوش خط بودند ووقتی بتهران منتقل شد به دادگستری رفتند شاید هم در زمان آقای پاک سرشت بود. احتمالا سال 1317 بود اما دانشسرای پسران یکسال زودتر از ما تاسیس شد .خانم پری مؤمنی متولد1302)

                                       

      20- تقی ملکی : از -/1/1319الی 1/5/1319  (در آنزمان مدیر دبستان بدر بود) کفیل فرهنگ شد .

 

        

(پسران ملک بزرگ شش برادر بودند که یکی از آنها محمد ملک پور رئیس دبیرستان کیخسروی بود آقای عباس رشتی)( (آقای تقی ملکی صدای رسائی داشتند و وقتی درسالن ایرانشهر صحبت میکردند صدایشان در همه جا قابل شنیدن بود  از کارمندان ارشد اداره هم پودند استاد مشکیان) (آقای تقی ملکی تمام هزینه های ساختمان ایرانشهر زیر نظر ایشان بود و مرتب با دوچرخه در جاده های خاکی برای رتق وفتق امور ساختمان دبیرستان در طردد بودند آقا تقی و مهدی و محمد ملکی همه فرهنگی بوده و بسیار کار کردند ساختمان دبیرستان ایرانشهر امور مالی آن زیر نظر آقا تقی ملکی بود. ایشان تعریف میکردند که تمام هزینه دبیرستان 90000تومان شده است. وی بسیار خدمتگزار فرهنگ و یک فرهنگی اصیل در همه عمرش بود. اکبر آقا ملک مدیر روزنامه ملک) 

                لازم به ذکر است که در تاریخ 18 / 6 / 89 و 6 / 8 / 89 به دعوت مدیر دبیرستان سرکارخانم ملکی ازآموزشگاه بازدید وازطرف فرزندان آن بزرگوار در ادامه کار های خیرو نیک پدرشان دو میلیون تومان برای اتمام و تجهیز کتابخانه دبیرستان ایرانشهریزد اهدا’ نمودند.(آقای مرتضی کریمی پناه هنگام بازدید از کتابخانه گفتند مسولین تصمیم گرفتند تا به پاس خدمات این فرهنگی فرهیخته وفرزندان خیرمند ایشان سلن کتابخانه را بنام تقی ملکی نامگذاری نمایند. تابلوئی مزین به عکس همراه با گوشه ای ازخدمات شادروان ملکی در سالن کتابخانه نصب شده بود. عکسهای بالا بازدید خانم همایون ملکی را ازدبیرستان ماندگار ایرانشهر یزد واهداء قاب قرآن کریم وتقدیرنامه وگل  توسط مدیر دبیرستان را  نشان می دهد. )  

      21 - احمدقاسمی : از 1/5/1319تامهر1324  رئیس فرهنگ و اوقاف شد او بعد از امیر حضور بیش از تمام روًساء فرهنگ در این سمت باقی ماند .  آقای قاسمی تصوف مسلک و عارف  و صوفی منش و از مریدان آقای ذوالریاستین بود و با کمک افراد خیر ساختمان بقعه شاه ولی (از فرزندان شاه نعمت ا... ولی)تفت تعمیر و گنبد و بارگاهی به آن افزود و روی گنبد را با کاشی مزین کرد . و خانقائی نزدیک مصلی بناء نمود بعد به همدان منتقل و کار بناء ناتمام ماند . (درویش و اهل اصفهان بودن آقای عباس رشتی)   (ریاست او در یزد همزمان بود با  جنگ جهانی دوم و حمله هیتلر به آلمان و فتح فرانسه توسط آلمان. استاد مروستی)   (در 21/10/1327طبق ابلاغ مرکزی اوقاف از فرهنگ مجزا و تا سال 1332 درمحل اداره فرهنگ مشغول بکار شدند ص 13سالنامه فرهنگ یزد 28-1327)

                                               

       22 - بعد از انتقال آقای قاسمی دکتر علی اکبر شریف که پزشک بود بجایش آمدند          وقتی دکترمحمد مشرف که رئیس ...........بود به مسافرت و یا ماموریت می رفتند دکتر علی اکبرشریف را جانشین خود می کردند ایشان فقط یکسال دریزد بودند.دکتر شریف مردشریفی و اهل کار بود او صبحها در اداره بود و زمانیکه دکتر مرشد در یزد نبودند در مطبشان به کار طبابت ودرمان بیماران یزدی می پرداختند .آقای عباس رئیس زاده                    

22-علی اصغرعدالت  : از 1329تا1330  (فکر کنم ترک بودند و بسیار ساعی ودلسوز و مقتدر، شیک پوش وهمه چیزرا زیرنظر وتحت کنترل داشتند. عباس آقا رشتی) 

       درسال 1330  من، با حکم وزارتی عهده دار معاونت فرهنگ در زمان آقای عدالت دریزد شدم.آقای مشکیان) 

         برادر آقای عدالت به نام معاون رئیس دادگستری یزد بود  و زن یزدی از اقوام ... گرفتند.  در زمان آقای عدالت بعد از مدیر مدرسه همت بازرس تعلیماتی مدارس شدم ولی آقای معصومخانی دوباره مرا به مدیریت همت گماشت.خانم پری مؤمنی.)

                                                                   

 23- سیدمحمود ابطحی : از- /مهر/ 1324 تا آخر 1/ 1325 کفیل فرهنگ و اوقاف و معاون ایشان استاد محمد رضا مشکیان بودند ( اکثرا با هم اختلاف کاری داشتند، که ریشه درانتخاب رئیس ایرانشهر داشت زیرا نظر ابطحی  فردی غیر از گزینه استاد مشکیان که آقای ابوالقاسم قلمسیاه را مناسب می دانستند بود. و نیز انتخاب بعضی از معلمین بر مبنای اصولی غیر از امتحانات کتبی انجام شده که نتیجه آن اخراج عده ای واجد شرایط منجمله سید محمد نواب رضوی که مردود اعلام و با پیگیری های مستمراستاد به نتیجه رسیده، ایشان ودیگر واجدین شرایط پذیرفته می شوند.)  (حدودا 50 ساله  بودن و از اقوام سیدضیاالدین طباطبائی و یزدی بودند عباس آقا رشتی ) (حدودا 50 ساله  بودن و از اقوام سیدضیاالدین طباطبائی و یزدی بودند عباس آقا رشتی )                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            

24 -  دکتر علی اکبر شریف : از 1/2/1325 تا آخر آذر 1325 رئیس فرهنگ یزد   بعد از انتقال آقای قاسمی دکتر علی اکبر شریف که پزشک بود بجایش آمدند وقتی دکترمحمد مشرف که رئیس ...........بود به مسافرت و یا ماموریت می رفتند دکتر علی اکبرشریف را جانشین خود می کردند ایشان فقط یکسال دریزد بودند.دکتر شریف مردشریفی و اهل کار بود او صبحها در اداره بود و زمانیکه دکتر مرشد در یزد نبودند در مطبشان به کار طبابت ودرمان بیماران یزدی می پرداختند .آقای عباس رئیس زاده   

(حواس پرت وبداخلاق وکرمانی بودندآقای عباس رشتی)   

 25-  ولی الله  خاتمی : از آخر آذر 1325 تا بهمن 1325 عهده دار کفا لت فرهنگ یزد.    

 26 -  حسینعلی احسنی :  از - /11/1325 بمدت یک سال رئیس فرهنگ یزد و بعد  به اصفهان منتقل شد (ریاضیات و خطشان خیلی خوب بود آقای عباس رشتی)                                                                                     

    27- خاتمی ولی الله : از زمان انتقال آقای حسینعلی احسنی تا- /1/1327 کفا لت راعهده دار شد

28- معصومخانی کاظم : از- /1/1327 به سمت ریاست فرهنگ  منصوب شد( ازهمه جوانتر و نجیب تر و بهتربودند و2باررئیس یزدشدند آقای عباس رشتی)                                                                    

29 - خیابانی محمدابراهیم(سخت گیر بودند. من از اول استخدام تازمان بازنشستگی در بایگانی اداره بودم  محمود شمس زاده)

                                                         

30 - عزت الله بهاری :  فرهنگ (آقای محمود شمس زاده تغیروتحول زیادانجام داد )    )     (عزت ا...بهاری به امر علمی بسیار ارج می گذاشت ومقید بود که آموزش وپرورش بتواند برای مدرسه ومعلم وشاگرد یک فرهنگ خوب، باشد ووقتی به یزد آمد تقریبا فرهنگیان را توسط درخشش می شناخت او وارد به فرهنگ بود استادمشکیان)       

31 - غلامرضا رهائی :  1341 تا1348                فرهنگ 

32 - حسین بهشتی :    از1348الی                  فرهنگ                                                 نوییسنده کتاب خدمات وخاطرات

33 - سیدعلی  مهدویان :                               فرهنگ   +    آموزش وپرورش       

سمتهای سید علی مهدویان به ترتیب:1 -  آموزگاردبستان شاهپورکرمان، 2 - دبیر دبیرستان حکمت رفسنجان، 3 - ناظم و دبیر دبیرستان حکمت رفسنجان مدیردفتر، 4 - رئیس کارگزینی فرهنگ کرمان، 5 - مدیر و آموزگار و نماینده فرهنگ زرند کرمان، 6 - رئیس حسابداری اوقاف کرمان، 7 – 8 - نماینده فرهنگ فیروز کوه و گرمسار، 9 - مدیردایره بازرسی آموزش ابتدائی، 10 - راهنمای تعلیماتی و مدرس فرهنگ ورامین، 11 - معاون فرهنگ ورامین، 12 - رئیس فرهنگ ورامین، 13 - دبیر دبیرستانهای جلوه، ابوریحان و پهلوی تهران، 14 - سرپرست دبستان فردوسی تهران، 15- دبیرهنرستان صنعتی تهران، 16 - رئیس فرهنگ ورامین، 17 - معاون اداری مالی اداره کل آموزش وپرورش استان مرکزی، 18 -  معاون طرحها و برسیهای اداره کل آموزش و پرورش تهران، 19 - رئیس اداره کل آموزش و پرورش یزد، 20 - مدیرکل آموزش و پرورش استان یزد.

                                            

خدمات ضمن خدمت: تاسیس مدارس دریزد، تاسیس یک باب مدرسه بنام فاطمه زهراء ع در حرضبه کرمان، اهداء کتابخانه شخصی به تعداد هزاروسیصدو.....جلد کتب ذیقیمت و کل آلبوم عکسهای خدمتی به تعداد.......قطعه بجهت علاقه آن مرحوم وهمسرش بانوسلطنت شعاعی در سال 1385  به  اسنادملی وپژوهشکده تعلیم وتربیت یزد واهداء یک دستگاه یخچال..ویک دستگاه تلوزیون..در سال 1386 از طرف فرزندان و ندیمه مرحوم مهدویان خانم کبری حسین زاده به کانون بازنشستگان کشوری یزد.

باتشکر از خانمها نجمه السادات وفروغ السادت مهدویان که مرا درتهیه بیوگرافی یاری نمودند.

34 - نصرت الله طاهری :                               آموزش و پرورش

35 - هوشنگ مجلسی :                                 آموزش و پرورش

36 -محمدرضا  سلطانزاده :                            آموزش و پرورش از سال 65 به مدت 13الی 14 ماه

36-  علی اکبر  رئوف :                                   آموزش وپرورش از 4 تیر 59 به مدت 5 سال

                                               

37- محمود اسلامی  :                           آموزش وپرورش         اهل قم

38- احمد شهسواری :                          آموزش وپرورش

39- علی مشاهیری :                            آموزش وپرورش 

 

40- احمد شهسواری :                         آموزش وپرورش

از 30/4/77       تا 1/3/85

41- علی زابلی :   آموزش وپرورش

از   1/3/85        تا  16/11/86

42 - محمدرضا باغستانی :                            آموزش وپرورش

از   16/11/86تا  20/10/89

43 - محمد کاظم رحیمی نژاد:              آموزش وپرورش

 

  با تشکر از آقای شیرسلیمیان بجهت تبدیل سالهای قمری به شمسی                               

                      ادامه دارد

(آقا شیخ عبدالغفور طاهری و پدرم در27/مهر/ 1306 بسمت قاضی عدلیه یزد منصوب  شدند، بعدا پدرم منتقل مهریز شدند از استاد عبد الغنی علیم مروستی)