19مهر91 توسط جناب آقای امیرحسین یکی از دلسوزان پیشکسوت آموزش و پرورش یزد مطلع شدم که قدیمی ترین مجتمع آموزشی یزد ( سال 1300 شمسی)  اعم از آمادگی، دبستان، دبیرستان دختران و پسران یزد، درشرف واگذاری و یا فروش آن جهت استفاده غیر آموزشی است. موقع را مغتنم و لازم دانستم مطلب زیر را که اقتباس از نوشته های مرحوم مهندس میرزااحمد خان طاهری یکی از قوی ترین مدیران دبیرستان ایرانشهر یزد و نیز گزیده ای از سالنامه های فرهنگ یزد، در سالهای مختلف می باشد، بر روی وبلاگ یاد یاران یزد گذاشته تا نظر مسئولین محترم را به یک اثر تاریخی و منحصربفرد شهرمان جلب نمایم،  

  تا چه قبول افتد و چه  در نظر آید.

تاریخچه اولین دبیرستان دختران یزد

       نخستین مدرسة دختران یزد درسال 1282ازطرف میسیون مسیحی توسط زنی انگلیسی بنام الینه برایتی MISS Nellie Brighty   برای دختران زرتشتی بصورت تقریباًمکتب خانه تاًسیس شد الینه خانم دختران را دسته دسته کرده برای آنان کسیکه درسش از همه بهتر بود بنام خلیفه معین میکرد تا به شاگردان کمک کند خانم برایتی یک دوست و معاون وظیفه شناس و جدی بنام استاد گوهر داشت که مدتهای مدید،برای مدرسه  زحمت بسیار کشید.

       پس از چندی خانم کیت مترسول Kate Mothersole انگلیسی برای مدرسه به یزد آمد اما در اثر بیماری حصبه درگذشت و در گلزار مسیحیان در مهدی آباد یزد دفن گردید.

      در1294 هنگام جنگ بین الملل اول همة انگلیسیها مجبور به تخلیه یزد و اقامت درتهران شدند، اما استاد گوهر کلاس را تعطیل نکرد و شاگردان را تا آمدن میس مورMiss Moor برای تحویل گرفتن مدرسه ازخانم الینه به خانه خود آورده و درس می داد.

       در سال 1300 مدیر فعلی بانو آرمنوهی آیدین ازطرف میسون مسیحی به یزد آمد آیدین درسال 1270 درجلفای اصفهان از مادری ایرلندی بنام ایزابلا و پدری معلم و اصفهانی بدنیا آمد.اوعشق شدیدی به معلمی داشت و کوشش کرد تا با تماس با متنفذین شهر در محلة شاهد باز در منزل مرحوم حاجی علی اکبرقلم سیاه برای دختران مسلمان مدرسه باز کند. او 2همکار ازاصفهان دعوت کرد یکی خانم استپانیان Berjuhie Stepanianودیگری عزت خانم بحری . بیرجوهی آیدین جاذبیت خاصی داشت و درهفت سال معلمی خود مورد محبت شاگردانش بود.                      

            

          میس آیدین               مروارید طاهری              ملکه کشوری

         ازتاًسیس مدارس تا زمان قانون اتحاد شکل دو مدرسه زرتشتیان ومسلمانان بصورت مجزا، خانم کشوری درمصاحبه ای گفتند «من وبرادرم محمد علی(فرهنگی مطرح وصاحب نام یزد) قبل از ساخت آموزشگاه ایزدپیمان تا کلاس دوم ابتدائی در اول خیابان (ثریاسابق)سلمان فارسی درمدرسه ای بنام انتهاجیه که در خانه ای اجاره ای بود به مدیریت آیدین درس خواندیم سپس او در  زمین بزرگی ساختمان ساخت و ما را به مدرسه بزرگ ایزد پیمان برد) خانم آیدین با جمع آوری اعانه و کمک دوستان ایرانی و اروپائی زمین دبیرستان را در محلة پشت تل و به مساحت تقریبی دو هزارمتر یا بیشتر خریداری و با کمک کشیش شارپ  آنرا ساخت و درشهریور1306 دو مدرسه را ادغام و قصد داشت بنام مادرش ایزابلا که گویا کلمة اسپانیائی است و بمعنی عهد خداوند است نامگذاری نماید. اما بجهت مخالفت دولت وقت با نامگذاری اسامی خارجی ، او ایزدپیمان را که فارسی و هم معنی و هم آهنگ با ایزابلا بود برای مدرسه انتخاب کرد و امتیاز دبستان شش کلاسه را در 29/2/1311 طی نامة شمارة3636/1591 گرفت . اولین دختریکه از این مدرسه برای امتحان نهائی معرفی و گواهینامه گرفت دوشیزه آنیک استپانیان ، یکسال پیش از این تاریخ  بر طبق برنامة مدارس ایران بود.

          برای تدریس در سیکل اول دبیرستان خانم آیدین و شیرین خانم فیروزیان برای امتحانات متفرقة سیکل اول درمهر 1312به اصفهان رفته و بعد ازقبولی بطور غیررسمی بتدریس پرداخته ، درخرداد همانسال 6 نفر بهمراه مادران خود و بسر پرستی خانم آیدین برای شرکت درامتحانات به اصفهان رفته وهمگی قبول شدند.                 

         برای تاًسیس سیکل دوم و اخذ مجوز چند مشکل وجود داشت یکی اینکه معلمین باید دیپلمه باشند و مدیر(خانم آیدین فاقد دیپلم بود ) باید تحصیلات عالی داشته باشد.  و تا آنزمان هیچ دختری در یزد دیپلم نگرفته بود تا بتواند دروس دبیرستان را تدریس نماید لذا آیدین تابستان را به انگلستان رفته بسرعت تمام دروس تعلیم و تربیت  و روانشناسی را امتحان و بعد از توفیق به ایران برگشت . وزارت فرهنگ وقت دیپلم وی را قبول و امتیازنامة تاسیس سیکل دوم دبیرستان شش کلاس تحت شمارة594 درسال1314 صادرشدلازم بذکر است که آقای فرامرز ماستر رئیس دبیرستان کیخسروی نهایت همکاری را در تمام موارد داشتند ایشان در ساعات تعطیلی مدرسه همراه با دبیران خود آقایان فریبرز نسیمی و کهنموئی درمدرسه تدریس می نمودند . نهایتاً درسال 1315بازرسی فرهنگ وقت دبیرستان ایزد پیمان را برای حوزة امتحانی انتخاب و خانمها دولت رستمی، ثریا تقوی، فردوس افنان و سرورخسروی و شیرین فیروزیان و عزت بدری نخستین افرادی بودند که امتحان داده و موفق به اخذ گواهینامة پنجم متوسطه شدند. دراین وقت خانمها توران احتشامی و آزرمیدخت نژند  و پوران ارشدی ازاصفهان دعوت و ورود آنان به مدرسه  باعث شد تا سطح معلومات دانش آموزان بالاتر رود. 

مدال ونشان علمی دانش آموز صغری ناظم پور همسر آقای ولی رشتی    

           زمانیکه مدرسه ثابت و منظم  با آسودگی درحال اداره شدن بود وزرارت فرهنگ دستور داد اتباع خارجه نباید مدیر مدرسه باشند و با توجه به اینکه آیدین متولد جلفا و تبعة ایران بود بازهم فرهنگ یزد برای بستن مدرسه وی پا فشاری می کرد. آیدین مدرسه را بدست میس مور و بتول اویسی (خواهرعلی محمد اویسی فرمانداروقت یزد) واستاد گوهرسپرده به طهران عزیمت و بکمک دکترطاهری نماینده یزد مدرسه ایزدپیمان را ملی اعلام و موضوع تغیر و تحول منتفی گردید.        

              این عکس محصلین ذکوردبستان ایزد پیمان یزد میباشد:  محمودافنان-(صف وسط ازراست نفرششم مرحوم دکتریحیی مؤیدعلائی ونفر 7 مرحوم مهندس علی اکبر مؤید علائی)احمد گلشن -محمود گلشن اکبراحتمالا حسینی - عزیزالله دبستانی-عباس همدانی- حسین وجلیل اتحادیه- رستم خسروی-( وسط صف بالا با قد بلنداز راست نفرپنجم یدالله حکم الله پسر سکینه خانم)- اقبال-جلیل کافی  موقعیکه......کلاس اول بودم برداشته شد.امضاء یحیی مؤیدعلائی       

با تشکر از سرکار خانم ستاره مؤید علائی بجهت ارسال عکس برای درج دروبلاگ یاد یاران یزد.

 

                      عکس از امیرمحمد اویسی به مربیگری خانمهاروزبه و کامکار

با کمال تاسف با توجه بهمه ی پیگیری های صمیمانه ودلسوزانه پرسنل زحمت کش میراث فرهنگی امروزشنبه 23دی91 شاهد تخریب بنای پشت سر این بچه ها بهمراه دوکلاس درس و آزمایشگاه و نیزسالن امتحانات مدرسه بودم این عکس باعث شد تا دوباره یادی شود ازبزرگان وزحمتکشان شهرمان منجمله بزرگوارانی چون مرحومان دکتر یحیی مؤید علائی و برادر ارجمندشان مهندس علی اکبر مؤید علائی شهردار سابق ومطرح یزد که از خادمان این شهر بودند  

اما درسال1320هنگام جنگ بین الملل دوم دولت تصمیم گرفت املاک خارجیان راخریداری نماید لذا روزگار تلخ آیدین دوباره شروع شد. او می بایست طبق مقررات مدرسه و زحماتش را بدیگران بخشد زیرا سند خرید مدرسه بنام میسیون مسیحی بود و او هم از یزد رفته و با دبیرستان قطع رابطه کرده و هزینه های قبلی را  نمی داد. آقای دکترطاهری درحد ممکن کمک هزینه ای از وزارت فرهنگ می گرفت اما کافی نبود وگاهگاهی تزلزلی در ادارة آموزشگاه ایجاد میشد ولی درسال نگارش، سالنامه 27-28این مرکزشامل کودکستان دبستان و دبیرستان کامل دخترانه با محوطه و با زمین وسیع ورزش و بازی ،کتابخانه،آزمایشگاه مختصر با وسایل خیاطی و اتوکشی و طباخی عملی شد و خانم دکترمرشد افتخاری تدریس بچه داری را بعهده داشتند تعداد دانش آموزان 190 نفر با 11معلم رسمی (کودکستان از4و5 سالگی پذیرفته و با دو معلم بازی و نقاشی و حکایت و سرود و کارهای دستی و دانش و مقدمات الفبا و نوشتن را می آموختند و اسباب بازیهائی مثل سرسره و الا کلنگ و تاب داشتند

                          

                                     مدیر و معلم کودکان کودکستان ایزد پیمان

            شهریه کودکستان و شعبه تا کلاس چهارم ابتدائی ماهی 30 ریال و کلاس پنجم ابتدائی تا سوم متوسطه 50 ریال و چهار و پنجم متوسطه هشتاد ریال بود . افراد بی بضاعت تخفیف شامل حال شان می شد و عده ای هم مجانی پذیرفته می شدند.کلاس تکمیلی انگلیسی ، محاوره و نوشتن و خواندن صحیح اهمیت خاص داشته به افراد موفق درآزمون Certificateیعنی تصدیق انگلیسی داده میشد.

      این آموزشگاه بچه هائی با فکر باز و اخلاق نیکو و با نشاط و قوی به جامعه تحویل میداد معلمین دراین سال پوران ارشدی، خانم ثوابیه مروارید طاهری، نصرت ولقاءنکودین، پریدخت نوشیروانی، گوهر فولاد وند سرورخسروی بانو و شیرین فیروزیان و فرنگیس صدریه بودند .  که بیشترین هدف آماده نمودن بچه ها با روح و فکر و مزاجی آراسته برای زندگی بود .عمده ترقی این مدرسه نتیجه همکاری و مساعدت معلمین و یاران با وفای آموزشگاه بوده است زیرا سه سال پیش ازاین تاریخ که مدیرمسافرت چند ماهه به انگلستان داشت اداره آن به بتی گرنی Mrs Betty Gurneyداده شد واو کوشش فراوانی برای انجام امور مدرسه مبذول داشت .درسال جاری خانم دکترکلبروخDr Kohlbrugge  که برای تحصیل زبان و ادبیات فارسی به ایران آمده بود تدریس انگلیسی را قبول و شاگردانش بطور برجسته ای ترقی کردند او دکتر زبان بود و تسلط  به فرانسه، انگلیسی، آلمانی سانسکریت، صرف عربی، زبان پهلوی وفارسی داشت وی ازاوایل اسفندهمان سال برای تکمیل تحصیلات خود در زبان فارسی عازم تهران شده  .

        قبلا میس برت Miss Birt  که دراین سال(درسال تحصیلی 1327-1328 ) درشیراز است خیاطی را با روشی جدید ومطلوب آموزش می داد

        سازمان دبستان، دبیرستان و کودکستان ایزدپیمان درسال تحصیلی 1327-1328

        معلمین همه سیارهستند اما هرخانمی مربی اخلاق و راهنما و مسئول کلاس بخصوصی است که مراقب کار و اخلاق و رفتار شاگردان است و به اومربی می گویند

                             

                                     دبیران ودانش اموزان دبیرستان ایزد پیمان

1-     بانو آرمنوهی آیدین مدیر ومربی کلاس چهارم متوسطه و معلم انگلیسی

2-     بانوشیرین فیروزیان ناظم و مربی کلاس دوم متوسطه و معلم فیزیک و شیمی و فارسی و جغرافیا و تاریخ

3-     بانو عالیه تقوی دبیر و آموزگار و مربی کلاس سوم متوسطه ومعلم فارسی وعربی .

4-   بانو آریاندخت ثوابیه دبیر وآموزگار ومربی کلاس اول متوسطه و معلم دروس انگلیسی حساب ششم ابتدائی، خانه داری و تاریخ

5-     بانو ربابه درویش زاده معلم ششم ابتدائی

6-   بانو خانم فیروزیان معلم کلاس پنچ ابتدائی و معلم فارسی و حساب و بهداشت اول دبیرستان(ص38سال تحصیلی 1327-1328  )

7-     ایراندخت هخامنشی آموزگار و مربی کلاس چهارم و فارسی چهارم و جبر وهندسه دوم متوسطه

8-     ملکه نادری آموزگار

9-     آزرمیدخت نمیری آموزگار

10- مروارید اورمزی آموزگار

11- عفت روزبه معلم کلاس شعبه

1-      خانم مرواریدطاهری معلم کودکستان                                                                                           منبع :   گزیده ای از سالنامه فرهنگ یزد سال تحصیلی  1327- 1328  

      لازم به ذکر است که استاد مشکیان درمورد عزل آیدین از مدیریت ایزدپیمان فرمودند"میس آیدین در مردم داری و اخلاق و رفتار  ممتاز بود بخصوص با بچّه ها، امّا دو عیب ناپسند داشت یکی اینکه بیرق انگلیس بود و دوّم اینکه مبلّغ مسیحیّت، و مدرسه را غیر مسلمان کرده بود آن موقع زمان مصدق بود و من معاون رئیس فرهنگ وبجای او بودم.لذا ازفرصت استفاده و آیدین را اخراج کردم" .

         دراین مورد اشاره ای دارم به گوشه ای از بیانات خانم ایران کارگر پیشکسوت فرهنگ یزد  " در سال 1330 اولین دبیرستان دخترانه یزد به نام ایزد پیمان به مدیریت میس آیدین منحل و شاگردانش با تعدادی از بچه های دبیرستان ایراندخت در همان محل با تغییر نام به دبیرستان اشرف واقع در محله نظرکرده تأسیس شد "

مدیران آموزشگاه از بدو تاسیس عبارتند از:  1- میس آرمنو آیدین وخانمها 2- عشرت نصیریان 3- زکیه علامه(حائری زاده چون آقای حائریزاده درفرمانداری صاحب منصب بودند بخانم حائری زاده معروف بودند) الماس صدر (همسر آقای کاشی گر مغلم واحتمالا ترک بودند)5- فرنگیس صدریه 6- صدیقه(ایران) کارگر 7- طاهره مسلم 8- عشرت مجاهدی   9 - خانم امجد و . . . .              

ادمه بحث سرکارخانم کارگر را درهمین صفحه تحت عنوان < پیشکسوت فرهنگی خانم ایران کارگر>می توانید دنبال کنید

          دبیرستان اشرف در بعد انقلاب به دبیرستان شرف تغیر نام و تا سال دهه 70  دایر بود.   ضمنا سرایدار آموزشگاه زن مؤمنه ای بنام سکینه بود، که دانش آموختگان خاطرات جالبی از زندگی وی دارند نظر خوانندگان محترم را درمورد همسرش حکم اله به بریده روزنامه زمان ناصرالدین شاه جلب می نمایم

                            

                                                                          سکینه خانم

                                              

                                                           حکم الله      

            از دانش آموختگان این مدرسه که بعد ها از مفاخر و صاحب منصبان شهر شدند می توان به  آقایان دکترحاجب و هدای مرتاض مرحوم مهندس علی اکبرمؤید علائی و برادرشان دکتر مؤید علائی ، دکتر گرشاسبی ، دکتر جمشید مزدی یسنان و احمد و محمد گلشن، جلیل و حسین اتحادیه، مظفرسجودی و ..........  و خانمها دکترسیمین صرفه ، ایران کارگر، شاد روان عشرت مجاهدی ، فرح انگیز مشتاق ملکه کشوری، اقدس حاجی میرزا فرنگیس و زینت و شایسته صدریه  و..........  اشاره کرد ضمنا در اسفند سال 90 به همت کانون باز نشستگان آموزش و پرورش و نیز مؤسسه یاد یاران یزد یکبار دیگر دانش آموختگان  دبیرستان ایزد پیمان سابق گرد هم آمدند که تعدادی از عکسهای  مراسم  مذکور ملاحظه می شود.

                  

خانمها هما اوشیدری - مولازاده    سمت چپ مرحوم عشرت مجاهدی       خانم ایران کارگر

                 

ازچپ آقایان 1-سیروس کیانی2-محمدرضا لسان صدق3-منوچهرطبسی  خانمها1-  عالیه خوشنویس 2-فرح انگیزمشتاق

  

 1- خانمهااشرف روغنی عالیه خوشنویس   ازچپ محمدرضالسان صدق2- منوچهرطبسی3-صفرستوده 4- سیروس کیانی

باتشکر از خانواده حکم الهی و نیز سرکار خانم ها ملکه کشوری و ایران کار گر که عکسهای مدرسه و پرسنل ونیز آقای کابل نوه آقای حکم الله که کپی بریده روزنامه را برای درج دروبلاگ دراختیارم گذاشتند.

        25مهرآقای رادمنش گفتند با دلسوزی وپیگیری میراث فرهنگی ونصب پلاک ثبت آثارباستانی بر روی درب ورودی آموزشگاه ازدخل وتصرف غیرقانونی دبیرستان مذکورجلوگیری و پرونده در دست اقدام می باشد که ازپرسنل متعهد وزحمتکش میراث فرهنگی یزد کمال تشکر را دارد. 

متاسفانه در بازدید سه شنبه سی آبان نود و یک، شاهد ساخت وساز درمحوطه دبیرستان بودم که در تماس با مسؤلین میراث فرهنگی قرار شد بلافاصله از محل بازدید و مانع ادامه کارمتجاوزین گردند، لازم بذکر است در جلسه ای که درتاریخ 13آذر91 با عده ای از فرهنگیان بازنشسته به منظور ارج نهادن به نیت خیر گذشتگان و تشویق بازماندگان در ادامه  کارخیر پیشینیان خود، در صدد باز گرداندن نام آنان بر روی تابلو ابنیه های فرهنگی و.........،  بودند متوجه ادامه ساخت غیرقانونی شده با ارسال پیامک به یک عزیزپیگیر درمیراث خوشبختانه بطوریکه درمورخ14آذر91 شنیدم مجددا از پیشرفت ساخت جلوگیری شده است.  به امید موفقیت هرچه بیشتر این عزیزان. 

      امروز17مهر92یکی از دلسوزان میراث فرهنگی یزد، که با تلاش و پشتکار، معضل ایزد پیمان را دنبال و در راه پیشگیری از تخریب مصرانه گام برمی داشتند تلفنی اطلاع دادند که دبیرستان بثبت آثار ملی در آمد.  و این زیباترین مژده ای بود که می توانستم دریافت کنم.

         ازهمین جا به آقای محمد علی نجفی رئیس میراث فرهنگی تبریک گفته وانتخاب شایسته ایشان را بفال نیک میگیرم به امید پیروزی خادمین دلسوز وطن

          درپایان اشاره ای دارم به بیانات آقای دکتر اولیائی درمورد میس آیدین با اندکی تحریف

        «میس آیدین باحظیره القدس بهائی ها وهم باکلیسا مسیحیها و آتشکده زرتشتیها درارتباط بود و مدرسه اش که اولین مجتمع آموزشی دختران و پسران با پیش دبستانی بود جای فرزندان اشراف و بزرگان شهربود.همسر من در مدرسه بهشت آئین اصفهان شاگرد خواهرش میس آیزا بود او میس آیدین و میس آیزا را یک باربه مهمانی دعوت کرد میس آیدین گفت من کتاب تورات و انجیل و قرآن رامیدانم درانجیل و تورات غیرخدا هم هست اما درقرآن فقط خدا است و همین کارتبلیغ من را مشکل می کند و زبانم بسته است. درخیابان مهدی فعلی کنار قبر آخوند آشیخ حسن کرباسی، روبروی مسجد مهدی عج ، حظیره القدس بهائی ها و کلیسای مسیحیها و قبرستان یهودیها قرار داشت  و کنیسه یودیها در انتهای همان مسیر درمحله چهارسوق کنار مسجد جامع یزد واقع بود»